Matcha – co to jest, jak ją parzyć i pić. Poznaj właściwości japońskiej najzdrowszej herbaty

Zastanawiasz się, czym jest matcha (抹茶)? Co to za zielony proszek, który podbija menu kawiarni od Nowego Jorku po Warszawę? Choć dla wielu to nowinka, mowa o produkcie z ponad 800-letnią tradycją. To nie jest zwykła herbata. To styl życia, wsparcie dla mózgu i potężne narzędzie w profilaktyce zdrowotnej.. W tym artykule wyjaśnimy, co to jest matcha i jak powstaje. Wyjaśniamy, dlaczego pod względem zawartości kofeiny jedna porcja odpowiada trzem filiżankom tradycyjnego naparu, a pod kątem właściwości zdrowotnych – aż dziesięciu.

Z czego jest matcha? Od zacienionych krzewów do herbaty tencha 

Proces produkcji zaczyna się na kilka tygodni przed zbiorami. Ograniczenie światła słonecznego zmusza roślinę do nadprodukcji chlorofilu, co nadaje liściom intensywnie szmaragdowy kolor i zwiększa zawartość aminokwasów.

To eszcze nie matcha.  Z czego jest dokładnie? Kontynuując, po zebraniu liści, usunięciu ulegają wszystkie łodyżki i żyłki, pozostawiając jedynie mięsistą część liścia, zwaną tencha. To właśnie ten czysty surowiec jest następnie powoli mielony w kamiennych żarnach na drobny, aksamitny pył. Etymologia słowa mówi sama za siebie: Ma (抹)  – oznacza rozcierać, a Cha (茶) – to herbata. Dzięki temu, pijąc matchę, nie spożywamy jedynie naparu, ale cały liść, co drastycznie zmienia profil odżywczy napoju.

Jakie właściwości ma matcha? Co powoduje, że jest to najzdrowsza herbata?

Najważniejszymi składnikami są tutaj kofeina (teina) oraz L-teanina. W jednej porcji znajdziemy około 80 mg kofeiny, czyli tyle, co w filiżance kawy, jednak działanie jest zupełnie inne.

Dzięki obecności L-teaniny (ok. 39 mg na porcję), kofeina uwalnia się do organizmu stopniowo, nawet przez 6 godzin. Zapomnij o nagłym skoku energii i późniejszym „zjeździe” typowym dla kawy. Herbata matcha swoje właściwości opiera na generowaniu fal alfa w mózgu, co prowadzi do stanu „czujnego odprężenia” – jesteś skupiony, ale nie roztrzęsiony.

Matcha a prozdrowotne właściwości i korzyści

1. Silne działanie antyoksydacyjne: Matcha jest jednym z najbogatszych naturalnych źródeł przeciwutleniaczy, w tym polifenoli i rutyny. Zawiera ogromne ilości galusanu epigallokatechiny (EGCG), który neutralizuje wolne rodniki, chroniąc komórki przed stresem oksydacyjnym i przyspieszonym starzeniem [1][2].
2. Poprawa zdrowia kardiometabolicznego: Składniki aktywne matchy pomagają regulować profil lipidowy poprzez obniżenie poziomu "złego" cholesterolu LDL i trójglicerydów oraz podniesienie poziomu "dobrego" cholesterolu HDL. Wspiera ona również metabolizm glukozy, co jest istotne w profilaktyce otyłości i cukrzycy typu 2 [3].
3. Katechiny i ich potencjał prozdrowotny: Badania wskazują, że zawarte w matchy katechiny mogą hamować podziały komórek nowotworowych oraz enzymy związane z procesem przerzutów  (metastazę). Wykazano m.in. jej zdolność do ograniczania żywotności komórek raka piersi [4]. Nie należy traktować tego jako lekarstwo, a bardziej jako jeden z elementów mogący zmnieszyć ryzyko. 

Więcej informacji na temat właściwości matchy znajdziesz w naszym artykule https://mateamatcha.pl/czy-matcha-jest-zdrowa/ 

Matcha – co zawiera i jak wpływa na organizm?

Analizując to, co zawiera matcha, nie sposób pominąć wskaźnika ORAC (zdolność pochłaniania wolnych rodników). Matcha bije na głowę jagody goji czy szpinak. Jest bombą witaminową (A, C, E, K oraz witaminy z grupy B) i mineralną (żelazo, potas, wapń).

Warto jednak wiedzieć, na co dobra jest matcha w kontekście występowania u niej chlorofilu. Substancja ta wykazuje właściwości antyoksydacyjne i może wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. W badaniach wskazuje się również, że chlorofil może wiązać niektóre związki chemiczne w przewodzie pokarmowym, stąd badany jest jej potencjał w sferze detoksu. .

Należy jednak zachować ostrożność – zielona herbata (w tym matcha) może wpływać na wchłanianie żelaza, dlatego osoby z anemią powinny zachować 1–2 godziny odstępu między piciem herbaty a posiłkiem..

Dodatkowo matcha jest często polecana na odchudzanie, czy słusznie? Zapoznaj się z naszym artykułem: czy matcha pomaga w odchudzaniu?

Jak wygląda matcha i jak rozpoznać tę najlepszą?

Prawdziwa matcha ceremonialna powinna mieć kolor jaskrawej, neonowej zieleni. Jeśli proszek jest żółtawy lub brązowy, prawdopodobnie masz do czynienia ze starym produktem lub niskiej jakości herbatą kulinarną. W dotyku powinna przypominać sypki puder kosmetyczny lub mąkę ziemniaczaną. 

Matcha – jak przygotować?

Do przygotowania matchy w tradycyjny sposób używane są:

Metalowe sitko  – kluczowy element, który rozbija naturalne grudki matchy. Dzięki niemu proszek staje się puszysty, łatwiej się spienia i pozwala uzyskać idealnie aksamitną konsystencję naparu bez gorzkich niespodzianek.

Chasen – bambusowa miotełka służąca do ubijania herbaty, która pozwala na dokładne rozpuszczenie proszku i wytworzenie charakterystycznej, gęstej piany.

Chashaku – tradycyjnej bambusowej łyżeczce do odmierzania herbaty.

Matchawan – specjalnej czarce, która ułatwia napowietrzenie napoju.

Kusenaoshi – podstawce pod chasen, która pozwala zachować kształt miotełki na dłużej.

Natomiast nie wszystko z tej listy jest obligatoryjne. My zalecamy na początku drogi zaopatrzyć się w sitko i chasen, który kupisz w naszym sklepie.

Sposoby przygotowania matchy

1. Usucha:  Najpopularniejsza forma serwowania matchy, idealna do codziennego picia.
2. Koicha: Matcha gęsta, używana podczas oficjalnej ceremonii parzenia herbaty (chanoyu).
   
   Aby wydobyć z matchy pełnię smaku i jej cenne właściwości, dobrze trzymać się kilku prostych wskazówek:

1. Przesiej proszek – dzięki temu pozbędziesz się grudek i uzyskasz jednolitą, gładką konsystencję.
2. Użyj wody o temperaturze 70–80°C – wrzątek może zniszczyć delikatny smak i nadać naparowi nieprzyjemną goryczkę.
3. Ubij napój chasenem (lub spieniaczem do mleka) – szybkie ruchy przypominające literę „W” pomogą stworzyć lekką, puszystą pianę.
4. W wersji latte możesz dodać podgrzane, spienione mleko roślinne, aby uzyskać łagodniejszy i bardziej kremowy smak.

Zapamiętaj: aby uzyskać idealną piankę, należy mieszać herbatę bambusową miotełką (chasen) wykonując energiczne ruchy w kształcie litery „W” lub „M”. Woda nigdy nie powinna być wrząca – idealna temperatura to 70-80°C.

Czy można zrobić matchę spieniaczem (z drucikiem)?

Można, ale trzeba tu podkreślić, że herbata przygotowana spieniaczem, choć szybko i wygodnie, nie wychodzi tak dobrze jak przy użyciu miotełki. Nie chodzi tu tylko o walory estetyczne czy trzymanie się rytuału, ale także o aksamitną strukturę napoju oraz uwalnianie pełni aromatu.

Bambusowe włókna miotełki nie tylko mieszają proszek, ale wręcz go „napowietrzają”, tworząc trwałą mikropianę. To właśnie ona sprawia, że matcha staje się delikatniejsza w smaku, a jej naturalna goryczka ustępuje miejsca kremowej słodyczy umami, której metalowy spieniacz po prostu nie jest w stanie wydobyć. 

Zwykły spieniacz działa zbyt agresywnie i powierzchownie – zamiast połączyć herbatę z wodą, jedynie gwałtownie ją „bełta”, tworząc nietrwałe, mydlane bąble. W efekcie proszek nie zostaje w pełni rozbity i szybko opada na dno, zostawiając Cię z wodnistym naparem i gorzkimi grudkami. Chasen natomiast dosłownie wciera proszek w wodę, tworząc stabilną emulsję, która nie rozwarstwia się i smakuje o niebo lepiej

Jeżeli napar z matchy podpasuje, poczujesz, że to jest coś dla Ciebie (a wierzymy, że tak będzie), wtedy polecamy iść krok dalej. Zamówić Matchawan i pozostałe akcesoria.


Matcha zastosowanie – nie tylko w czarce

Choć tradycyjny napar jest najzdrowszy, matcha do wypieków i deserów stała się globalnym trendem. Ze względu na swój specyficzny, lekko „morski” i roślinny profil smakowy), genialnie przełamuje słodycz.

• Matcha Latte: Idealna alternatywa dla cappuccino, przygotowana na każdym rodzaju mleka.
• Smoothie: Łyżeczka matchy dodana do zielonego koktajlu podbija jego wartość odżywczą.
• Wypieki: Serniki, makaroniki czy lody z matchą zachwycają nie tylko smakiem, ale i intensywnym kolorem.

Zerknij na nasze przepisy: https://mateamatcha.pl/przepisy/ 

Czy warto zaprosić matchę do swojej diety?

Wiesz już dokładnie, co to znaczy matcha i jak wielką moc kryje w sobie ten zielony proszek. To produkt, który łączy mądrość starożytnych mnichów Zen z potrzebami nowoczesnego człowieka, szukającego skupienia i zdrowia w świecie pełnym pośpiechu.

Świadomość, z czego powstaje matcha, jak ją parzyć i jakie daje efekty to pierwszy krok do lepszego samopoczucia. Pamiętaj, by wybierać herbatę z certyfikowanych japońskich regionów, takich jak Uji, Nishio czy Kagoshima, aby cieszyć się pełnią smaku i właściwości.

 [1] Żuchnik O., Szydłowska J. i in. Consumption of green tea – potential health benefits. Journal of Education, Health and Sport, 2023. 

[2] Korn A., Jędrzejczyk J. i in. Exploring the Health Benefits of Matcha: A Comprehensive Review. Journal of Education, Health and Sport, 2024.

[3]Kochman J., Jakubczyk K., Antoniewicz J., i in. Health Benefits and Chemical Composition of Matcha Green Tea: A Review. Molecules, 2020

[4] Weiss D.J., Anderton C.R. (2003). Determination of catechins in matcha green tea by micellar electrokinetic chromatography. Journal of Chromatography A.